Falcon Antwerpen-4923-0119
“Het Falconplein herleeft”

Oud stadspand getransformeerd naar collectieve woon- en werkplek

Een oud stadspand uit 1893 werd in 2013 aangekocht door een woongroep van drie gezinnen. Met veel oog voor de authenticiteit werd het pand gerenoveerd tot een collectief woon- en werkproject. Het resultaat is een prachtige renovatie met drie stadsloften, een kapperszaak en enkele gemeenschappelijke ruimtes. Een puik staaltje ruimtelijk rendement in het hart van Antwerpen. “Het Falconplein heeft de voorbije jaren de negatieve connotatie die het had van zich afgeworpen”, klinkt het bij de bewoners.

Bezieler van het hele project is Bart Verheyen, architect bij Stramien. Bart woonde samen met zijn vrouw Lieve en hun zoon in Berchem, maar die woning was te ruim en het gezin ging op zoek naar een alternatief. “We zagen dit pand voor het eerst in 2012. Ik wist dat het al heel lang leegstond, maar het stond toen pas te koop”, vertelt Bart Verheyen. “En het was in zeer, zeer slechte staat. De bomen groeiden door het dak, de houten structuur was grotendeels rot, schimmel zat overal, er waren geen trappen en de verdiepingen waren niet veilig om te betreden. Bovendien hadden krakers het gebouw ingepalmd. Ook na de aankoop hebben we nog krakers uit het gebouw moeten laten zetten.”

Falcon Antwerpen-4922-0119Falconplein nummer 31 werd in 1893 opgetrokken als magazijn en winkel voor koffiehandel Coosemans. Na een hevige brand in de aanpalende koffiebranderij kwam het pand leeg te staan in de jaren 80. Bart Verheyen: “De koffiebranderij bevond zich tegen de achtergevel en die was na afloop dan ook zwartgeblakerd. De achtergevel, een gesloten blinde muur, werd helemaal afgebroken. Dat liet ons toe om per verdieping een terras te maken. Zo wordt ook de achtergevel een pleingevel omdat het uitzicht biedt op het binnengebied Falconhoven dat momenteel in volle ontwikkeling is. Het masterplan voor die projectontwikkeling dateert uit 2008. Daar waren we dan ook van op de hoogte bij de aankoop van dit gebouw.”

Voor het handelspand hadden we twee voorwaarden: het mocht geen storende factor zijn voor de bewoners en het moest een meerwaarde zijn voor het Falconplein.

Het project

De vraag: kleiner wonen in het centrum

De slechte staat van het pand weerhield Bart en Lieve niet om hun tanden in het project te zetten. Bart Verheyen: “Als architect heb je vrij snel door of de structuur nog te redden is of niet. En hier scheelde het niet veel. Als dit pand vijf jaar langer had leeggestaan, dan moest het gesloopt worden. We wisten ook vrij spoedig dat we op de bovenste verdieping nog mochten uitbreiden in de hoogte. Het bovenste appartement, waar wij wonen, is dan ook een duplex. Bovendien merkten we dat heel wat ontwikkelingen zich op gang trokken in de buurt, die voor het grote publiek geen al te beste connotatie had.  Ook die heropleving was voor ons een drijfveer om er volledig voor te gaan.”

Maar dat konden Bart en Lieve niet alleen. “Zowel financieel als ruimtelijk was dit project te veel voor ons”, klinkt het. “We wilden kleiner wonen, maar hier zou het juist drie keer zo groot zijn. Dat klopte niet. En zo zijn we bij onze goeie vrienden Dominique en Joris terechtgekomen. Lieve en ik hebben samen met Dominique architectuur gestudeerd en we kennen elkaar dan ook al erg lang. Dominique en haar man waren meteen te vinden voor het project. En ook Veronique en Dirk, eveneens vrienden van ons, sloten zich bij ons aan.”

Dominique Van de Zande, architectuurgids in Antwerpen, bevestigt: “Joris en ik waren meteen gewonnen voor het avontuur. We wisten op voorhand dat dergelijk project enkel slaagt als de partijen op dezelfde lijn zitten. Maar daar hadden we enorm veel vertrouwen in. We kennen elkaar al heel lang en cohousing ontstaat vaak vanuit een vriendengroep. Grote obstakels zijn we gedurende de hele rit dan ook niet tegenkomen. Niet op het vlak van samenwerken en niet tijdens de verbouwing zelf.”

 

Als architect heb je vrij snel door of de structuur nog te redden is of niet. En hier scheelde het niet veel. 
– mede-eigenaar Bart Verheyen

De oplossing: duidelijke structuur met kapperszaak

foto van de kapperszaakDe structuur die het gerenoveerde gebouw moest krijgen, was al snel duidelijk. Niveaus 1, 2 en 3 werden wooneenheden en het gelijkvloers werd als winkelpand te huur aangeboden. Dominique Van de Zande: “Voor het handelspand hadden we twee voorwaarden: het mocht geen storende factor zijn voor de bewoners en het moest een meerwaarde zijn voor het Falconplein. Zo deed de ruimte enkele maanden dienst als pop-up store van twee jongedames. De ene ontwierp juwelen, de andere meubels. Dat was heel leuk. Ook omdat mensen halthielden aan de etalage. Zo voelden we meteen dat het met weinig inspanningen een heel leuke en waardevolle ruimte kon zijn.”

Een horecazaak zagen de eigenaars niet zitten. “Omwille van het rumoer en ook omdat horeca structureel veel inspanningen vraagt”, vertelt Bart Verheyen. “Er waren beginnende zaken die zich aanboden, maar die boot hielden we af. Ook qua inrichting en stijl maakten we ons zorgen. Zeker als ze vroegen waar de lichtreclame mocht hangen (lacht). Ook een kantoorinrichtingsbureau toonde interesse, maar de ruimte bleek te klein. Met een kapperszaak heeft de ruimte nu al ruim een half jaar de, voor ons, ideale invulling. Het klikte meteen met de huurder en de meerwaarde voor het plein werd hiermee gegarandeerd.”

Het was kapper Alex Van Hoof die zelf bij de eigenaars kwam aankloppen. “Vrienden van mij hebben een eethuisje op dit plein en zij brachten dit pand onder mijn aandacht”, aldus Alex Van Hoof, zaakvoerder van kapperszaak Hår. “Ik was op zoek naar een ruimte om mijn eigen zaak te openen. Toen ik kwam kijken, was ik op slag verliefd. De buurt had geen al te beste naam, maar dat was voor mij geen enkel probleem. Voor sommige klanten, die hier twintig jaar niet meer geweest waren, lag het gevoeliger. Ik ben dan ook eerst met mijn klanten op verkenning gekomen en die vrees viel meteen weg. Uiteindelijk heb ik geen enkele klant verloren.”

Voor het handelspand hadden we twee voorwaarden: het mocht geen storende factor zijn voor de bewoners en het moest een meerwaarde zijn voor het Falconplein. 
– mede-eigenares Dominique Van de Zande

 

De uitvoering: aandacht voor authenticiteit

Ook op het vlak van interieur en inrichting zaten huurder en eigenaars snel op dezelfde lijn. Zo werd de betonnen gietvloer van de appartementenhal doorgetrokken in de kapperszaak en werd gekozen voor een algemeen sobere stijl. Alex Van Hoof: “De ruimte was casco en dat was ideaal voor mij. Zo kon ik het ruwe uiterlijk behouden en moest ik maar enkele inspanningen doen om de sfeer te vinden die ik zocht. De klanten voelen zich hier heel comfortabel. Ik werk hier nu sinds augustus vorig jaar en ik heb nog geen seconde spijt gehad.”

Hoewel het pand in 2013 werd aangekocht, gingen de effectieve verbouwingen pas eind 2014, begin 2015 van start. “Na de aankoop en het notarieel opsplitsen, kregen we eerst te maken met een aantal administratieve taken zoals het opstellen van dossiers en het aanvragen van vergunningen”, aldus Bart Verheyen. “Het gebouw staat op de lijst van cultuurhistorisch erfgoed en voor een aantal zaken, zoals het creëren van nieuwe raamopeningen op de bovenverdiepingen, moest er goed onderhandeld worden. Het was zeker geen evident project, maar uiteindelijk is alles prima gelukt. Met Stramien zijn we ook vertrouwd met dit soort renovaties.”

Tijdens de renovatie hielden de eigenaars veel rekening met de authenticiteit van het pand. Bart Verheyen: “De restaurateur heeft de voorgevel gereinigd en de slechte stukken vervangen door dezelfde steen uit een ander project. Waar het kon, hebben we ook de houten structuur behouden en de dubbele kroonlijst is naar zijn authentieke uiterlijk hersteld.  We kozen ook bewust voor eenzelfde aannemer voor de hele verbouwing en daar zijn we heel tevreden over. De effectieve renovatie heeft ongeveer anderhalf jaar geduurd en in de zomer van 2017 konden we inhuizen.”

De ruimte was casco en dat was ideaal voor mij. Zo kon ik het ruwe uiterlijk behouden en moest ik maar enkele inspanningen doen om de sfeer te vinden die ik zocht. 
– Kapper en huurder Alex Van Hoof

Wat beter kon: tevreden over de ganse lijn

Cruciaal in heel dit verhaal was en is samenwerken. Dominique Van de Zande: “Alle belangrijke keuzes hebben we samen gemaakt. En dat is allemaal heel vlot verlopen. Het feit dat we goede vrienden zijn, vergemakkelijkt de zaak. Uiteraard moet iedereen af en toe water bij de wijn doen, maar over het eindresultaat is iedereen heel enthousiast. Over de ganse lijn zijn we gewoon heel tevreden.”

“We schrijven dit verhaal samen”, gaat Bart Verheyen verder. “Het hele beslissingstraject hebben we samen doorlopen. Dat maakt dit project extra speciaal. Financieel hebben we het heel simpel en overzichtelijk gehouden. Het persoonlijke aandeel werd berekend in oppervlakte en die verdeelsleutel wordt op alles toegepast, met uitzondering van de eigen inrichting. Ook de technieken verdwenen in die pot. Achttien stopcontacten versus twaalf, daar hebben we echt niet moeilijk over gedaan. En dat vertrouwen is heel mooi. We ervaren hier echt een heel kwalitatieve manier van wonen.”

De troeven

Knap staaltje ruimtelijk rendement

De manier waarop de eigenaars het oude stadspand nieuw leven hebben ingeblazen, getuigt van een knap staaltje ruimtelijk rendement. Twee appartementen, een duplex, een handelsruimte, een gemeenschappelijke ruimte, tuin, fietsenberging en washok. “En die gemeenschappelijke ruimte kan voor verschillende doeleinden gebruikt worden”, aldus Dominique Van de Zande. “Om te werken, te vergaderen, samen te koken of te feesten. Of om als studio te gebruiken, zoals mijn zoon momenteel doet. Dat kan perfect gezien de aanwezigheid van een douche en een kleine keuken. Deze ruimte ervaren we als een grote troef”

Falcon Antwerpen-4903-0119Bart Verheyen: “We hebben oorspronkelijk geprobeerd of we ook meerdere studio’s konden integreren, maar dat kon niet omwille van de privacy. Ik durf gerust zeggen dat we de ruimte hier ten volle benut hebben. Ook dat is een van de sterktes van dit project. Het was een heel bewuste keuze om compacter in het centrum te gaan wonen. We bestrijken samen veel minder vierkante meters, maar gevoelsmatig hebben we toch meer ruimte en mogelijkheden. Dit gebouw had ook een kantoor kunnen worden en dat was qua verbouwing veel eenvoudiger geweest. Eén brandverzekering voor het hele gebouw in plaats van drie woningen, drie eigendommen, met elk hun brandcompartimentering. Om maar een voorbeeld te noemen. Maar door het gebouw te bewonen geef je de plek opnieuw een identiteit en dat was ons doel.”

We bestrijken samen veel minder vierkante meters, maar gevoelsmatig hebben we toch meer ruimte en mogelijkheden. 
– mede-eigenaar Bart Verheyen

Kaderstuk: gerestaureerde voorgevel

Het pand staat op de lijst van cultuurhistorisch erfgoed en dat was bij de renovatie een belangrijk aandachtspunt. Om de authenticiteit in ere te houden, koos de opdrachtgever voor een volledige restauratie wat de voorgevel betreft. “In een eerste fase werd de gevel hersteld en opnieuw verankerd”, vertelt Michel Plaghki van Ghielens NV, dat de gevelrestauratie uitvoerde.

Slechte stukken werden weggehaald en vervangen door dezelfde steen uit een andere project. Michel Plaghki: “Vervolgens werd de gevel gestoomd en zacht genevelstraald. Hoe meer water je toevoegt, hoe zachter je kan stralen. Voor de natuursteen werd daarbovenop gebruik gemaakt van het ronde olivinezand, om nog meer zachtheid te bekomen. Voor de arduin werd wit m32-zand gebruikt. Na de reiniging werd de gevel ingevoegd met bastaardmortel.”

Ook de dubbele kroonlijst werd volgens zijn authentieke uiterlijk hersteld. Filip Verschueren van hoofdaannemer dhulst’: “De onderste kroonlijst, die in zeer slechte staat was, is volledig gereconstrueerd. Een deel werd afgebroken en bijgehouden voor de reconstructie. Daarvoor hebben we samengewerkt met houtbouwspecialist Sidati. Zij waren erg opgetogen om zo’n verfijnd project uit te voeren. Het bovenste deel van de gevel, tussen de 2 kroonlijsten, werd volledig opnieuw gemetst met gerecupereerde natuurstenen uit de vroegere gevel. Omdat er wel wat vormstukken in die gevel zaten, was paswerk nodig. Maar het eindresultaat mag best gezien worden.”

De enige structurele aanpassing aan de voorgevel zien we terug in de nieuwe raamopeningen op de bovenverdiepingen. Gezien het cultuurhistorisch karakter was dit wettelijk geen evidentie, maar uiteindelijk wel noodzakelijk voor de levenskwaliteit van de bewoners.

 

Technische fiche

Datum: oplevering 2017
Ligging: Falconplein 31 – 2000 Antwerpen
Opdrachtgever: woongroep FLCN31
Ontwerpteam: Stramien cvba
Projectcoördinator: Bart Verheyen
Budget: EUR 950 000, excl. Btw
Omvang: winkelruimte, 3 stadsloften en gemeenschappelijke ruimte
Aannemer: dHulst’ Lier

Foto's
kapperszaak
Voorgevel gebouw
woonkamer van 1 van de wooneenheden
balkonterras
Dominique Van de Zande
Bart Verheyen
Alex Van Hoof
 Bart Verheyen en Dominique Van de Zande en huurder Alex Vanhoof
ruimte in wooneenheden
keukenruimte
gemeenschappelijke trap
achtergevel gebouw