Banner afbeelding project voorgevel
“Ik woon in de klas van meester Jef”

 Voormalig schoolgebouw omgevormd tot woonproject met collectieve tuin

Het schooljaar startte dit jaar op een bijzondere manier in Westvleteren, niet omdat de leerlingen terug hun intrek namen in het dorpsschooltje maar wel de nieuwe bewoners. Sinds vorige zomer zijn vijf wooneenheden ingericht in het voormalige schoolgebouw. De structuur van het gebouw is zo goed als volledig behouden, de speelplaatsen vooraan en achteraan werden respectievelijk terras voor de bewoners, parking en gemeenschappelijke tuin. Verdichting binnen een dorpskern, in een herbestemd gebouw, een mooier voorbeeld van ruimtelijk rendement is er niet.  

Het beeld van Sint-Jozef, dat vroeger boven de ingang van de school hingIn het dorpscentrum van Westvleteren kan je niet om het schoolgebouw heen. ‘’t Schole’ prijkt in grote letters op het uithangbord aan de voorzijde, geflankeerd door een beeld van Sint-Jozef “Dat beeld hing vroeger boven de ingang van de school”, vertelt Marleen Recour, samen met haar man Dirk Van Hee eigenaar van het gebouw. “Voor de inwoners van het dorp gaat er wel wat sentiment gepaard met de dorpsschool. Daarom hebben we het beeld gerecupereerd en opnieuw opgehangen, zodat iedereen weet dat hier vroeger de Sint-Jozefschool gevestigd was.” 

Marleen en Dirk kochten het schoolgebouw na de sluiting in 2015. Voordien was het een wijkafdeling van de vrije basisschool van Oostvleteren. Omdat de kostprijs van het busvervoer te hoog werd, gaan alle kinderen voortaan op zelfstandige basis naar de hoofdschool in Oostvleteren. 
 

Het project

De vraag: van schoolgebouw tot woonproject  

Voor Dirk en Marleen bood een buitenkans zich aan. Marleen: “Mijn man en ik waren initieel van plan om het gebouw hiernaast te renoveren, het voormalige bankkantoor. We zijn met ons idee naar de architect gestapt en op zijn aanraden hebben we de school gekocht. Hij zag veel meer potentieel in dit gebouw en hij heeft gelijk gekregen.” Dirk en Marleen vatten hun renovatieplannen in eerste instantie aan met het oog op hun zoon Tom, die een beperking heeft en bij hen inwoont. “We wilden een soort van kangoeroewoning realiseren”, legt Dirk uit. “Onze bedoeling is om later in het grootste appartement op de bovenverdieping te gaan wonen en onze zoon in de studio erlangs. We denken ook al aan de toekomst. Als wij er niet meer zijn, heeft hij de medebewoners om op terug te vallen. We merken echt dat iedereen hier voor elkaar zorgt.”   

De oplossing: compacte woningen binnen bestaande structuur

Architect Erik Maeyaert tekende het ontwerp van ’t Schole uit: “De vraag van de eigenaars was eenvoudig: wat kan je met dit schoolgebouw doen? Er is van bij het begin gekozen om het schoolgebouw te behouden en niet af te breken. Als je het gebouw zou afbreken, is de site stedenbouwkundig voorzien voor de realisatie van twee woningen. Dat zijn er nu vijf geworden.”

De school is niet meer, maar het gebouw is nog duidelijk herkenbaar want langs de buitenzijde lijkt er weinig veranderd. De schoolmuur vooraan is verlaagd en de speelplaats erachter doet vandaag dienst als privéterras en parkeerplaats voor bewoners en bezoekers. Het vroegere sanitaire blok is omgevormd tot gemeenschappelijke fietsstalling voorzien van een laadpunt voor elektrische fietsen. In het gebouw zelf zijn vier appartementen en één studio ingericht. Een pad langs de zijkant leidt naar de ingang van het gebouw, die naar achteren is gebracht. Daar zijn het vroegere speelplein en zandbak heringericht als grote gemeenschappelijke tuin. Het klaslokaal achteraan heeft tegenwoordig een nieuwe functie als gedeelde, polyvalente ruimte voor de bewoners en voor de buurt. Bewoners komen er samen of huren het lokaal voor bijeenkomsten met familie of vrienden. Op het achterste gedeelte van de tuin van het bankkantoor zijn negen garages geplaatst.

Gemeenschappelijke tuin

De uitvoering: goede voorbereiding is halve werk

Erik Maeyaert: “Het gebouw dateert van de jaren vijftig en is bijgevolg relatief recent. Het had een goede structuur met mooie hoge gewelven. We hebben de structuur dan ook grotendeels behouden. De woningen zijn ingericht in de vroegere klaslokalen. Alleen de voorgevel hebben we gesloopt en opnieuw geplaatst (zie verder).” 

appartement zolderverdiepingDe gang vooraan is uitgebroken en de dwarsmuren van de klaslokalen zijn verlengd. Het dak was in slechte staat en is volledig vernieuwd. In de zolder zijn een appartement en een studio ingericht, waarbij de dakbalken behouden zijn gebleven. De woningen dienden vanzelfsprekend aangepast te worden naar de huidige energienormen. Doorgedreven isolatie, een centrale zonneboiler en zonnepanelen op het dak leidden tot een E-peil 55. Het vernieuwde gebouw is ook rolstoeltoegankelijk, onder andere dankzij de plaatsing van een lift. 


Een schoolgebouw omvormen tot wooncomplex lijkt ingrijpend, maar met dit concept was de klus op een jaar tijd geklaard. “Eens het concept was uitgewerkt, is de uitvoering vlot verlopen”, vertelt Erik Maeyaert. “We zijn niet op verrassingen gestoten.” De architect coördineerde de werkzaamheden samen met beide eigenaars. “We hebben bewust gekozen om met lokale aannemers te werken”, zeggen Dirk en Marleen. “Een goed reglement is alles, zeggen we hier in West-Vlaanderen. We konden gelukkig beroep doen op sterke aannemers die de touwtjes goed in handen hielden.”

Wat beter kon: meer collectiviteit?   

Alles kan beter. Dat is bij dit project niet anders. Toch zien de eigenaars alleen kleine aandachtspunten. Zo is de toegang tot de garages aangelegd in waterdoorlatende grasdallen waarvan de uitsparingen leiden tot problemen voor bewoners met een rollator of zelfs schoenen met hoge hakken. Een deel van de openingen zal binnenkort worden opgevuld om de ‘begaanbaarheid’ te verhogen. Ook zijn er bij Dirk en Marleen twijfels om de polyvalente ruimte permanent ter beschikking te stellen van de bewoners, in plaats van ze te verhuren zoals nu het geval is, maar de kostprijs van een ruimte permanent te moeten verwarmen en verlichten, vormt een drempel. 

De troeven

Ruimtelijke kwaliteit binnen een verdichtingsproject

“Het ruimtelijk rendement van dit project spreekt voor zich”, stelt Erik. “Op een perceel van 13 are hebben we vijf woningen gerealiseerd. Dat is een behoorlijke verdichting, en dat terwijl we toch het gevoel van open ruimte hebben kunnen bewaren. Voor mij is de vraag niet wat het ruimtelijk rendement is, maar eerder hoe je ruimtelijke kwaliteit kan creëren binnen een verdichtingsproject. Kwaliteit voor de bewoner én de omwonenden. Een verdichtingsproject met vijf woningen kan een aanslag zijn op de omgeving en de eigenheid van een dorp aantasten. Door de schoolsite niet af te breken, is de eigenheid van het dorpscentrum behouden. De schooltuin is nu zelfs publiek toegankelijk, wat vroeger niet het geval was. Voor een bewoner is het hier aangenaam wonen in alle comfort, in het dorpscentrum, onder de mensen. In die zin heb ik het gevoel dat dit project geslaagd is en ruimtelijke kwaliteiten biedt. Daar komt nog bij dat er heel weinig materiaal is verspild: het gebouw is nagenoeg volledig behouden en met weinig middelen aangepast naar hedendaags wooncomfort.”

Op een perceel van 13 are hebben we vijf woningen gerealiseerd. Dat is een behoorlijke verdichting, en dat terwijl we toch het gevoel van open ruimte hebben kunnen bewaren. - architect Erik Maeyaert

Bewoonster Maria Louage kan het verhaal van de architect bevestigen. Zij zag zich genoodzaakt te verhuizen op aanraden van haar huisarts. “Ik woonde in een afgelegen oud hoevetje dat niet meer was aangepast aan mijn noden”, vertelt ze. “Mijn dochter is de buurvrouw van Dirk en Marleen en had snel haar oog laten vallen op dit appartement. Ik ben hier sinds dag één gelukkig. Ik woon vlakbij mijn dochter, in het dorp, tussen de mensen. We lopen elkaars deur niet plat maar we kunnen wel bij elkaar terecht voor een babbeltje. Mijn kleinkinderen zijn hier naar school geweest en ze kennen het gebouw nog goed. Ik woon in de klas van meester Jef, hebben ze mij verteld. Mij krijgen ze hier alvast niet meer weg. Hier zal ik doodgaan.” 

Mijn kleinkinderen zijn hier naar school geweest en ze kennen het gebouw nog goed. Ik woon in de klas van meester Jef, hebben ze mij verteld. – bewoonster Maria Louage

Ook eigenaars Dirk en Marleen staan volledig achter het project. “Westvleteren is een dorp van 1150 inwoners, dat zeer uitgestrekt is”, vertelt Dirk. “Ik heb voor de verbouwingen een lezing van Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck bijgewoond en sta volledig achter zijn verhaal van verdichting. Dit is trouwens niet het enige verdichtingsproject in ons dorp. Ik zie de woningmarkt meer en meer naar dergelijke formules evolueren: ruime, bestaande gebouwen die worden opgedeeld in meerdere woningen, al dan niet met een zekere vorm van collectiviteit. Als het aantal verkavelingen daalt, zal er ook geen andere mogelijkheid zijn. In de kranten lezen we dat het aantal alleenstaanden alleen maar in stijgende lijn gaat. Dergelijke projecten zullen een noodzaak worden.” 

Ik zie de woningmarkt meer en meer naar dergelijke formules evolueren: ruime, bestaande gebouwen die worden opgedeeld in meerdere woningen, al dan niet met een zekere vorm van collectiviteit. – eigenaar Dirk Van Hee

Kaderstuk: alles behouden op voorgevel na

De structuur van het schoolgebouw is zo goed als behouden. Er zijn nagenoeg geen muren afgebroken. De woningen zijn simpelweg in de vroegere klaslokalen geïntegreerd. Alleen aan de voorzijde was er meer werk aan de winkel. De speelplaats vooraan was afgeschermd van de omgeving door een hoge bakstenen muur. De voorgevel van het schoolgebouw zelf was opgebouwd twee meter baksteen, met daarboven langgerekte grote ramen. “De ramen zijn destijds zo hoog geplaatst zodat de kinderen niet naar buiten konden kijken, hetgeen natuurlijk absolute noodzaak is in een woning”, vertelt architect Erik Maeyaert. “Het was dan ook geen optie om de bestaande voorgevel te behouden. Om de bewoners uitzicht te bieden op de omgeving hebben we de voorgevel gesloopt en een nieuwe in de plaats gezet, met grote gevelvullende ramen die veel licht binnen brengen in de woningen. De schoolmuur aan de straatkant hebben we verlaagd om het uitzicht niet te belemmeren en de verbinding met het dorp te maken.” 
 

Technische fiche

Datum: oplevering 2018
Ligging: Westvleterendorp 61, 8640 Vleteren
Opdrachtgever: Dirk Van Hee en Marleen Recour
Ontwerpteam: arch. Erik Maeyaert
Projectcoördinator: Erik Maeyaert
Budget: 575.000 euro, inclusief de 9 garages. 
Aannemer
Hans Liebert en Thijs Corneille, i.s.m.meerdere kleine zelfstandige aannemers en de bouwheer
Omvang/programma:gelijkvloers: 3 kleine woongelegenheden, fietsstalling, polyvalente ruimte. Op verdieping: 1 appartement en 1 studio.

Foto's
Voorgevel en verlaagde omheiningsmuur schoolgebouw
fietsstallig bij gebouw
School voor de verbouwingen
Pad langs zijkant gebouw
Ingang van het gebouw aan achterzijde
grote ramen in voorgevel gebouw
Architect Erik Maeyaert
Bewoonster Maria Louage
Dirk Van Hee
Het klaslokaal achteraan is nu ingericht als gemeenschappelijke, polyvalente ruimte
eetkamer in gebouw
Lift in gebouw