Vlaanderen breekt uit: proeftuinen voor ontharding

Met de subsidie voor onthardingsprojecten  wil de Vlaamse Regering verschillende proeftuinen opstarten. Dit moet niet enkel leiden tot concrete onthardingen op het terrein, maar ook tot kennisopbouw en -deling.

Verharde ruimte: Vlaanderen koploper van verharding in Europa

Verharde ruimte is ruimte die ingenomen wordt door bijvoorbeeld gebouwen, wegen, parkings, terrassen en opritten. Het is ruimte waar harde materialen zoals beton, steen en asfalt een aantal natuurlijke functies van niet-verharde ruimte verstoren.

Ontharden: naar meer en een veerkrachtigere open ruimte

Met ontharden bedoelen we het wegnemen van bestaande verharding. Het kan gaan om het afbreken van een gebouw of het verwijderen van overbodige wegen zodat de bodem meer doorlaatbaar wordt en verschillende natuurlijke functies weer toelaat, of het herstellen naar open ruimte.
Ontharden kan ook door het wegnemen van een harde bestemming via een herbestemming of beheersvoorschriften. 
In Vlaanderen is het aandeel verharde ruimte groot en het neemt nog elke dag toe. Dit leidt onder meer tot stijgend overstromingsgevaar, minder waterinfiltratie, hitte-eilanden, minder CO2-opslag door planten en de bodem en dalende biodiversiteit. De verharde ruimte wordt bovendien niet altijd efficiënt benut. In een dichtbevolkte regio als Vlaanderen kunnen we ons niet permitteren te morsen met ruimte. 

Ontharden concreet maken via proeftuinen

We hebben in Vlaanderen een traditie van ruimte innemen. Met ontharden hebben we minder ervaring. Om een inhaalbeweging te maken is de Vlaamse Regering in 2018 gestart met dit onthardingstraject en zet men dit nu voort.  Kennisopbouw en -deling zijn hierbij belangrijk. Met dit nieuwe traject willen we enerzijds op het terrein onthardingen realiseren, en anderzijds op overkoepelend en beleidsniveau leren uit de praktijkervaringen en aan kennisopbouw doen.  De proeftuinen moeten de strategische visie van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen testen en realiseren.

Subsidies voor onthardingsprojecten

Om het leertraject verder te voeden wil de Vlaamse Regering een tweede reeks proeftuinen opstarten. Deze tweede oproep voor onthardingsprojecten bouwt verder op de voorgaande, maar richt zich deze keer op drie thematische doelstellingen met bijkomende aandacht voor de klimaatvoordelen van ontharden: 

  1. Ontharden voor kwalitatievere schoolomgevingen
  2. Ontharden voor meer ruimte voor water 
  3. Ontharden voor meer mobiliteit met minder wegen

Deze proeftuinen vertrekken vanuit een realisatiegerichte benadering in die zin dat deze impact moeten hebben op het terrein. Gebruikers en beheerders van de ruimte nemen zelf het initiatief. De Vlaamse overheid begeleidt en ondersteunt met subsidiemiddelen, expertise en communicatie. Zo gaan kennisopbouw en -deling hand in hand met concrete ontharding op het terrein. Onthardingsinitiatieven die in een reguliere marktwerking niet of niet optimaal uitgevoerd zouden worden, kunnen nu gerealiseerd worden met een maximum aan kwaliteit. De opgedane ervaring en inzichten worden meegenomen voor volgende initiatiefnemers, projecten en de uitwerking van een Vlaams programma voor ontharden.

Meer info over de subsidie voor onthardingsprojecten

Ontharden en klimaat

Niet enkel versnippering en de verspreide (lint)bebouwing in Vlaanderen zijn nadelig voor natuurfuncties (o.a. verlies aan biodiversiteit en ecologische verbinding) en land- en bosbouwfuncties. Ook de klimaatverandering zal bijkomende uitdagingen zoals neerslagextremen, overstromingen  en hittegevolgen met zich meebrengen (*Milieurapport Vlaanderen). Het klimaat moet dus zeker ook worden beschouwd als een ruimtelijke uitdaging. 
Werken aan een betere ruimtelijke ordening met de nodige omslag in ruimtegebruik van een praktijk van uitbreiding naar een praktijk van ruimtelijke transformatie is een erg belangrijke maatregel in de strijd tegen de klimaatsverandering. Inzetten op ontharden is hier een onderdeel van en draagt ertoe bij onze regio en omgeving klimaatrobuuster te maken. 

Via projecten met ontharding zetten de Vlaamse Regering en de initiatiefnemers in op zowel klimaatadaptatie als klimaatmitigatie en willen ze bijdragen tot een robuuster Vlaanderen en het versterken van de lokale of bovenlokale open ruimte. Zo kan ontharding resulteren in het tegengaan van hitte-eiland effecten, meer ruimte voor water, betere luchtkwaliteit, grotere biodiversiteit, meer CO2-opslag, enz.
Ook het nieuwe bodemgebruik na de onthardingsactie speelt een bepalende rol in de strijd tegen de klimaatsverandering. Dit is namelijk bepalend voor de hoeveelheid organische koolstof die zal kunnen opgeslagen worden en dus uit de atmosfeer blijft. We moeten ontharding dus niet geïsoleerd benaderen, maar ook de invloed ervan meenemen op preventie van dure beschermingsmaatregelen en de positieve impact op klimaatsverandering.